صدقه دهد از كسب حلال مگر كه صدقه او را بستانند و او را پرورانند چنان كه يكى از شما اسب كره را پروراند تا آنكه يك لقمهء كه داده باشد از وجه حلال مانند كوهى عظيم شود پس اين آيه تلاوت فرمود كه * ( أَنَّ اللَّه هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ ) * در كنز آورده كه استفهام در آية محتمل دو معنى است يكى آنكه براى تقرير و تنبيه باشد بر وجوب علم ايشان به آنكه حقتعالى قبول توبه مىكند و اخذ صدقات ميفرمايد و اين مجاز است از رضاى او به آن و جزا دادن او بران و حديث ان الصدقه تقع فى يده تعالى قبل ان يصل الى يد السائل اشارت به اين معنى است و ايجاب علم به اين به جهت آنست كه تا داعى باشد و مغرى بوقوع توبه و اعطاى صدقه دوم آنكه براى انكار باشد مر عدم علم ايشان را در حينى كه از پيغمبر ( ص ) التماس كردند كه اخذ اموال ايشان كند و قبول توبه ايشان فرمايد هم چنان كه گذشت و ندانستند كه خداست كه قبول توبه و اخذ صدقه مىكند نه غير او پس از اين جهت انكار عدم علم ايشان كرد و فايدهء لفظ هو حصر است اى لا يقبل التوبة الا هو فحينئذ در آيه مبالغه است در وجوب علم بقبول توبه و اخذ صدقه چه ايراد استفهام بمعنيين مذكورين و ارداف آن بعلم و اتيان بجملهء مؤكده به آن و اداة حصر دالست بر اين و اين غايت رافت است ببندگان و نهايت رحمت بر ايشان * ( وَقُلِ اعْمَلُوا ) * و بگو عمل كنيد اى تايبان يعنى بعد از قبول توبه استقامت ورزيد بر عمل خير و يا اى گروه كه توبه نمىكنيد بكنيد آنچه ميخواهيد و بنا بر اين امر براى تهديد است * ( فَسَيَرَى اللَّه ) * پس زود باشد كه به بيند خدا * ( عَمَلَكُمْ ) * كار شما را از خير و شر بعد از صدور و وجود آن از شما * ( وَرَسُولُه ) * و فرستادهء او نيز به بيند آن را * ( وَالْمُؤْمِنُونَ ) * و گرويدگان نيز مشاهدهء آن نمايند چه حقتعالى رسول و مؤمنان را به آن آگاه گرداند و نزد اهل البيت عليه السّلام مراد بمؤمنان ائمه معصوميناند صلوات اللَّه عليهم كه عارفاند باعمال بندگان و يا مراد حفظه‌اند در تفسير جرجانى و مجمع مذكور است كه در تعلق علم رسول و مؤمنان باعمال بندگان دو وجه گفته‌اند يكى آنكه حقتعالى در قيامت آن را بر رسول و ائمه عليهم السلام عرض كند و ديگرى آنكه در اخبار آمده كه اعمال امت هر شب دوشنبه و پنج شنبه بر رسول ( ص ) و ائمه هدى عليهم السلام عرض ميكنند پس مراد بمؤمنان معصوماناند و ذكر سنين با آنكه حقتعالى عالمست به اشياء قبل از وجود آن به جهت آنست كه مراد آن است كه سيعلمها موجودة بعد علمها معدومة * ( وَسَتُرَدُّونَ ) * و زود باشد كه بازگردانيده شويد بواسطهء مرگ * ( إِلى عالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهادَةِ ) * بمجاذات داناى نهان و آشكارا يا بموضعى كه امر مخصوص به او باشد و كسى ديگر را نرسد كه حكم كند در آن و آن روز قيامت است * ( فَيُنَبِّئُكُمْ ) * پس بياگاهاند شما را * ( بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ ) * به آنچه بوديد كه